MESNEVİ-İ NURİYE’DEKİ YEDİNCİ LEM'A

Eklenme Tarihi: 06 Kasım 2016 | Güncelleme Tarihi: 02 Ocak 2017

 

İsa CEYLAN

KELİMELER

· Aktar: Yeryüzü ve gökyüzünün dört bir yanı, her tarafı.

· Hatem-i Ehadiyet: Allah’ın her bir varlıkta birliğini gösteren mühür.

· Edevat (edat):Küçük parçalar, aletler.

· Ecram: Gök cisimleri, yıldızlar.

· Müdebbir:İşin sonunu düşünerek hikmetle iş yapan.

 

Mesnevi-i Nuriye’deki 7. 8. ve 9. Lem’alarda kâinat ve içindeki yer ve mekânlar şu kavramlarla ifade edilmiştir:

  • Kâinat

 

 

  • Aktar-ı semavat ve arz
  • Kâinatınheyet-i mecmuasının büyük sahifesi
  • Muhteşem bir saray
  • Muntazambir fabrika
  • Mükemmel bir şehir
  • Fabrika-i kâinat
  • Heyet-i mecmua

Bu kavramlara bakıldığı zaman, hayrete düşen bir bireyin zihin dünyası ve kesret düşüncesinin sanatlı bir şekilde ifade edildiğini görüyoruz.

Aynı şekilde kâinatta görünen bütünlüğün içerisinde parçanın, hadsiz derecede çokluğun içinde unsurların ve cüzlerin varlığına da aşağıdaki ifadelerle yer verilmiştir:

  • Ecza
  • Efrad
  • Envâ
  • Âlât
  • Edevat
  • Ecram
  • Yıldızlar
  • Zevilhayat
  • Şems
  • Kamer
  • Gece
  • Gündüz
  • Yaz
  • Kış
  • Hayvanlar
  • Nebatat

 

“Bakınız,aktar-ı semavat ve arzsahifeleri üstündehâtem-i ehadiyetgöründüğü gibi, kâinatınheyet-i mecmuasının büyük sahifesi üzerinde de pekvazıhbir surettehâtem-i tevhidgörünmektedir.” (s. 26)

HATEM-İ TEVHİD

Vahidiyet:Allah’ın isim ve sıfatlarının, azametli ve haşmetli bir şekilde, bütün kâinat üstündeki tecellisini ifade eder. Yani; Allah’ın varlığının ve birliğinin, umum kâinat üzerinde yansıması ve kendini izhar etmesinevahidiyetdenir. Tevhidin azamet ve külliyet mertebesidir.Bütün çiçekler üstünde görünen tevhit manası;vahidiyettir.

Ehadiyet:Allah’ın isim ve sıfatlarının kâinatın umumunda değil, bir cüz ve cüz'isinde tecelli etmesidir. Burada tecelli; büyük ve azametli olmadığı için, herkes tarafından rahat ve kolayca okunabilir. Vahidiyetin mertebesi külli olmasından, külli bir nazar ile okunabiliyordu. Amaehadiyette; cüzi nazarlar da tevhit hakikatini okuyabilir.Bir çiçek üstünde görünen tevhit manası; ehadiyettir. Ehadiyet ve vahidiyet, nisbi bir kavramdır; tecelli ettiği makama göre isim alırlar.

Mesela; insan bedeni vahidiyet kapsamında iken, insanın bedenindeki bir uzuv ve organ ehadiyet kapsamına girer. Şayet insan bedeni, dünya ile nisbet olunur ise; bu kez dünya vahidiyet olurken, insan ehadiyet olur.

Dünya ve sema kâinat ile nisbet olursa; bu sefer kâinat vahidiyet, dünya ve sema ehadiyet kapsamına girer. Yani büyük ve küçük kavramı nisbet edilen şeye göre değişir, bununla berabervahidiyetveehadiyetkavramları da değişir. Burada kâinata nispet edilen;hatem-i tevhidkavramı vahidiyetanlamında kullanılmıştır.

“Evet, buâlempek muhteşem bir saray veyamuntazambir fabrika veya mükemmel bir şehirdir. Bufabrika-i kâinatıneczası,efradı veenvâı,âlât ve edevatı arasındahakîmânebirmuarefeve tanışmak vedostânebirmükâlemeve konuşmak ve pekkerîmânebirmuavenetve yardımlaşmak vardır ki,kemâl-i sür'atle pek uzun mesafelerden birbirininsavtını işitir ve ihtiyacını görür gibi derhalimdadına yetişir, ihtiyacını def eder.” (s. 26)

MUAVENET/YARDIMLAŞMA

Yardımlaşma fiileri/şekilleri/ifadeleri (kâinatın haccı)

  • hakîmânebirmuarefeve tanışmak
  • dostânebirmükâlemeve konuşmak
  • kerîmânebirmuavenetve yardımlaşmak
  • kemâl-i sür'atle
  • uzun mesafelerden ihtiyacını görmek
  • derhalimdadına yetişmek
  • ihtiyacını def etmek

Yukarıdaki paragrafa dikkat edildiği vakit görülecektir ki, vahidiyet ve ehadiyet olarak tecelli eden hatem-i tevhit kâinatta, tıpkı bir şehir veya fabrikadaki işbirliği ve yardımlaşma gibi iş görmektedir. Nasıl ki bir sarayın, fabrikanın veya şehrin yerli yerinde, hikmetli, uyum içerisinde işleyebilmesi için; çalışanlarının arasında insan kaynakları yönetiminin, işbirliğinin, iletişimin, lojiktik desteğin, sinerjinin mükemmel olması ve kusursuz yönetilmesi gerekiyorsa; tevhit mührü ile bakıldığı zaman kâinatın unsurları arasındaki yardımlaşma ve iletişimin ondan çok daha mükemmel ve kusursuz olması gerektir ki, varlığını hatasız devam ettirebilsin. Nitekim bakıldığı zaman binlerce yıldır varlığını kusursuz olarak devam ettirebilmişse sistem çok iyi kurgulanmıştır. Genel Müdürü/Başkanı/Yöneticisi ise noksanız ve mutlak güç sahibidir.

“Evet,semadakiecramve yıldızların birbirine vearza verdikleriziya,hararet,bilhassaarza yaptıklarısairyardımlarını görüyorsunuz. Vekeza, bulutlaarzarasındacereyaneden su alışverişine bakınız ki,arz, suyu buhar şeklinde buluta veriyor, bulut da kendi fabrikalarında lâzım gelenameliyatı yaptıktan sonra buz, kar, yağmur şeklinde iade ediyor. Sanki ocamidcirimler,lisan-ı halleriyle telsiz telgraf gibi birbiriyle konuşur veyekdiğerinearz-ı ihtiyaçediyorlar.Bilhassabütün oecramâdetael ele vermiş gibi,kemâl-i ciddiyetlezevilhayata lâzım olan şeyleritedariketmek hizmetindesa'yediyorlar ve birMüdebbirin emrine bağlı olup bir gayeyeteveccühediyorlar.” (s. 27)

AMELİYAT/İŞLER/EYLEMLER

Burada ameliyat ifadesi bilimsel bir tabirdir. Yani orada bir takım kimyevi ve fenni işlemler, kimyasal reaksiyonlar geçiriyor, anlamındadır. Bugün fen ilimlerinin bilimsel olarak ortaya koyduğu formülleri Üstad, ameliyat tabiri ile ifade etmiştir. Amelî kelimesi malumdur ki, her türlü iş, eylem ve davranışla ilgili olan demektir ve ameliyat da amelî kelimesinin çoğuludur.

Kaynak: www.erisale.com

 

popüler cevapdünya atlası